Mae rhieni sy’n byw ar incwm isel yng Nghymru yn ei chael yn anodd talu am gostau ‘cudd’ cynyddol ac amrywiol anfon eu plant i’r ysgol, yn ôl Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru.

Mae’r gynghrair o elusennau a gweithwyr proffesiynol ym maes plant a chynghori yn pryderu am y rhestr gynyddol o gostau ychwanegol sy’n gysylltiedig ag anfon plentyn i’r ysgol - o wisg ysgol, offer ysgol gorfodol a dillad chwaraeon brand, ymweliadau cwrs ysgol, tripiau diwylliannol, chwaraeon a rhyngwladol, gwerslyfrau, meddalwedd cyfrifiadurol arbenigol, prydau ysgol, cludiant a gweithgareddau ar ôl ysgol.

Mae ffigurau a gafwyd gan y Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant ar gyfer Diwrnod y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Dileu Tlodi (17 Hydref) yn awgrymu fod rhieni ym Mhrydain gyda’i gilydd yn talu’r swm hynod o £129 biliwn i roi eu plant drwy’r system addysg wladol ar ffurf costau ychwanegol, cysylltiedig neu gudd. Mae hyn yn gyfartaledd o bron £14,000 fesul plentyn dros eu holl yrfa ysgol gan fod yn gost flynyddol fesul plentyn o tua £1,300.

Mae’r Rhwydwaith yn dynodi tripiau ysgol fel gofynion cost ychwanegol reolaidd lle mae rhieni incwm isel yn teimlo dan bwysau neilltuol. Amcangyfrifir fod cost gyfartalog trip ysgol yn £186 y trip. Mae hon yn broblem neilltuol pan fo trip maes yn rhan o waith cwrs neu pryd, er enghraifft, mae arhosiad dros nos i gyflwyno plant i’w hysgol uwchradd newydd. Dywed addysgwyr y gall hyn fod yn fanteisiol tu hwnt i blant ond mae plant tlawd yn dysgu i beidio hyd yn oed fynd â’r llythyr gwybodaeth gartref o’r ysgol, yn ôl Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru.

Gall gwisgoedd ysgol a brynir mewn archfarchnadoedd fod yn gymharol rad ond mae rhai ysgolion yn dal i’w gwneud yn ofynnol i rieni eu prynu drwyddynt hwy neu gyflenwr neilltuol. Gall hyn gostio dwywaith swm gwisg ysgol y Cynulliad o £20, os cynhwysir offer chwaraeon brand ychwanegol.

Gall costau rhyngrwyd a chludiant hefyd fod yn ffactorau cost ychwanegol mewn ardaloedd gwledig a difreintiedig. Yng Nghymoedd De Cymru, er enghraifft, amcangyfrifir mai dim ond 26% o gartrefi sydd â mynediad i’r rhyngrwyd. Gall ymchwil ar y rhyngrwyd ar gyfer prosiectau ysgol olygu costau cludiant ychwanegol ar ôl ysgol.

Dywedodd Sara Reid, Comisiynydd Cynorthwyol Plant:

"Mae addysg yn cynnig cyfle i blant a phobl ifanc i gyflawni eu potensial a gall helpu’r rhai sy’n byw mewn tlodi yn arbennig i oresgyn llawer o’r heriau sy’n eu hwynebu. Mae’n fater o gonsyrn cynyddol fod costau ychwanegol hyd yn oed ar ysgol wladol sydd ag effaith anghymesur ar deuluoedd sydd eisoes yn ei chael yn anodd cael deupen llinyn ynghyd. Mae’r angen i dalu nid yn unig am dripiau a deunyddiau ychwanegol, ond hefyd am bethau sydd yn hanfodol os yw plant i gael y profiad a chyrhaeddiad addysgol gorau, yn dodi llawer o’n pobl ifanc dan anfantais mewn system lle maent i fod i gael eu trin yn gyfartal."

Dywedodd Sean O’Neill, cydlynydd Rhwydwaith Dileu Tlodi Cymru:

"Cafodd yr ysgol bob amser ei ystyried fel man i ddysgu, gwneud ffrindiau a chymryd rhan mewn amrediad o ddigwyddiadau a gweithgaredd, beth bynnag fo cefndir y teulu, eu hincwm a ffactorau diffiniol eraill. Gall yr ysgol hefyd weithredu fel lefelydd - rhoi hunaniaeth gyfunol i blant a phobl ifanc o fewn cymuned. Eto gyda gofyn cynyddol i rieni dalu swm sylweddol o arian ar gyfer gwisg ysgol, tripiau, gweithgaredd, gweithgareddau pontio, prydau bwyd a deunyddiau ystafell ddosbarth arall, mae gan ysgol hefyd y potensial i ynysu a stigmateiddio plant, yn arbennig y rhai mewn teuluoedd incwm isel".

Dywedodd Jayne Isaac, Swyddog Polisi yr elusen plant NCH Cymru:

"Gall fod yn wir fod gan bob plentyn yng Nghymru hawl i addysg ddi-dâl, ond mae costau ychwanegol ‘cudd’ ysgol yn golygu fod nifer gynyddol o blant a rhieni yn dioddef caledi ariannol."