Y mae Diwrnod Rhyngwladol y Cenhedloedd Unedig dros Ddileu Tlodi (17eg o Hydref) wedi’i ddathlu bob blwyddyn ers 1996 ac y mae’n gyfle i wneud cysylltiadau rhwng tlodi byd-eang a thlodi mewn gwledydd datblygedig. Y mae Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru yn nodi’r diwrnod drwy alw ar Lywodraethau’r Deyrnas Gyfunol a’r Cynulliad i ymestyn eu hymdrechion i wireddu’r nod fforddiadwy o ddileu tlodi ymysg plant yng Nghymru.  Y mae’r Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant yn glymblaid o gonsyrn yn canolbwyntio ar dlodi ymysg plant sy’n cynnwys cynrychiolwyr o Barnardo’s Cymru, Plant yng Nghymru, Achub y Plant Cymru, NCH Cymru, y Gymdeithas Genedlaethol er Atal Creulondeb i Blant Cymru, Cymunedau sy’n Gofalu, Fairbridge De Cymru, Canolfannau Cynghori, Ymddiriedolaeth Buttle, Shelter Cymru, a Swyddfa Comisiynydd Plant Cymru (statws Sylwedydd).

Y Deyrnas Gyfunol yw pedwerydd economi mwyaf y byd ond ar y llaw arall y mae ganddi un o’r lefelau uchaf o dlodi ymysg plant o’r holl wledydd diwydiannol.  Yn ôl Adroddiad Blynyddol Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar Gynhwysiad Cymdeithasol yng Nghymru (2003):

“Y mae Cymru yn wlad sy’n dioddef mewn lleoedd oddi wrth amddifadedd sylweddol.  Y mae’r cyfryw ardaloedd yn dioddef oddi wrth safonau gwael mewn iechyd, cyrhaeddiad addysgol isel, camddefnyddio sylweddau, dibyniaeth ar fudd-daliadau a phrinder rhagolygon gwaith.  Y mae gormod o deuluoedd yn profi effeithiau tlodi.” 

Fe ddywedodd Cadeirydd Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru, Mike Lewis:

“Y mae partneriaid asiantaethol yn y Rhwydwaith yn gweithio’n uniongyrchol gyda chymunedau ledled Cymru ac y mae ganddynt brofiad uniongyrchol o’r problemau a amlygir yn yr Adroddiad Blynyddol ar Gynhwysiad Cymdeithasol yng Nghymru.  Yr ydym yn croesawu’r canolbwyntio blynyddol ar dlodi y mae Diwrnod Dileu Tlodi'r Cenhedloedd Unedig yn ei wneud.  Yr ydym yn gobeithio y bydd yn tynnu sylw at gyflwr gwirioneddol teuluoedd yng Nghymru sy’n profi’r ymryson dyddiol o geisio â chael dau ben llinyn ynghyd, yn aml gyda chymorth annigonol gan wasanaethau cyhoeddus a fawr ddim llais gyda llunio penderfyniadau.”

Fe ddengys ffigurau a gyhoeddwyd yn ddiweddar (Ffigurau Cartrefi Islaw’r Incwm Cyfartalog (HBAI)) fod 30 y cant o blant yng Nghymru yn byw mewn tlodi, sy’n uwch na’r cyfartaledd Prydeinig. 

Gyda lansio Strategaeth Tlodi Plant y Cynulliad ar fin digwydd, fe ddywedodd aelod o’r Rhwydwaith, Andy James, Cyfarwyddwr Cynorthwyol dros Bolisi, Barnardo’s Cymru:

“Y mae’r gorchwyl o fynd i’r afael â thlodi ymysg plant yng Nghymru yn un sylweddol sy’n galw am ddull cynhwysol a chyfannol o weithredu ledled holl swyddogaethau’r Cynulliad a’i bartneriaid a chysylltiadau gyda strategaeth Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol.  Y mae Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru yn cymeradwyo ymrwymiad Llywodraeth y Cynulliad i ddileu tlodi ymysg plant yng Nghymru ond y mae’n credu mai’r allwedd i lwyddiant o ran mynd i’r afael â thlodi ymysg plant yng Nghymru fydd gweithredu a chadw golwg mewn modd effeithiol ar y strategaethau hynny sydd eisoes yn bodoli a’r strategaeth tlodi ymysg plant.” 

Dafydd – Wyneb tlodi yng Nghymru 2004

Y mae hanes Dafydd* yn cyfleu’r realiti y mae llawer o blant sy’n byw mewn tlodi yng Nghymru yn ei wynebu.  Y mae Dafydd yn saith oed.  Y mae’n byw gyda’i fam a dau frawd neu chwaer sy’n 10 ac 11 mlwydd oed.  Y maent yn byw mewn ty a rentir yn breifat yng Ngogledd Cymru.  Y mae Dafydd yn dioddef oddi wrth asthma, a waethygir gan y lleithder yn yr eiddo.  Y mae llwydni yn tyfu ar y carpedi a’r dillad - sydd o’r herwydd yn golygu bod angen eu golchi byth a beunydd.  Y mae Dafydd yn cael trafferthion yn yr ysgol.  Y mae ef yn aml yn absennol o’r ysgol oherwydd ei broblemau iechyd ac y mae’n dioddef oddi wrth warthnodaeth.  Y mae unedau’r gegin yn pydru oherwydd y cyflwr ac y mae hyn yn gwneud glanweithdra a choginio yn anodd.  Y mae’i fam yn derbyn cymhorthdal incwm ac y mae’n gorfod treulio llawer mwy o incwm y cartref ar wresogi’r eiddo nag y dylai oherwydd cyflwr yr eiddo sy’n dadfeilio.  Y mae hyn yn cael effaith ar ei gallu i fwydo’r teulu yn iawn ac i gael eitemau hanfodol eraill.  Y mae cyflwr gwael fel hyn y tai a phwysau ariannol eraill yn peri straen emosiynol a meddyliol ar y teulu. 

Y mae miloedd o blant yng Nghymru yn dioddef o ganlyniad i dlodi.  Y mae teulu Dafydd ond yn un ohonynt.   

Nodiadau:

1.         Am fwy o wybodaeth, cysylltwch â: Lucy Akhtar, Cydgysylltydd Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru ar 029 20342434, e-bost: lucy.akhtar@childreninwales.org.uk

2.         Y mae hanes * Dafydd yn seiliedig ar dystiolaeth ddiweddar achos bywyd go iawn a ddarparwyd gan Shelter Cymru.

3.         Fe gaiff tlodi incwm ei archwilio gan ddefnyddio ystadegau Cartrefi Islaw’r Incwm Cyfartalog (HBAI) gan dderbyn 60% o incwm canolrif fel procsi ar gyfer y ffin tlodi.  Y mae Ffigurau Cartrefi Islaw’r Incwm Cyfartalog (HBAI) yn cael eu cydnabod fel dangosyddion allweddol tlodi ymysg plant yn y Deyrnas Gyfunol.  Fe ddengys ffigurau am 2002/03 (a gyhoeddwyd ym mis Mawrth, 2004) fod 30 y cant o blant yng Nghymru, ar ôl costau cartref,  yn byw mewn cartrefi sydd ag incymau sy’n is na 60% o’r canolrif, ac y mae hyn yn uwch na’r cyfartaledd Prydeinig.

4.         Fe ddengys dogfen gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru, Ffocws Ystadegol ar Blant yng Nghymru 2003, fod gan 20.5 % o ddisgyblion mewn ysgolion cynradd a 17.7% o ddisgyblion mewn ysgolion uwchradd yr hawl i gael cinio ysgol am ddim.  

5.         Fe ddengys Ystadegau Digartrefedd, Bwletin Ystadegol 36/2004, gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru, Mehefin 2004 mai rhwng mis Hydref a mis Rhagfyr 2003, yr oedd yna 2,149 o gartrefi yng Nghymru yn cael eu derbyn fel digartref, ac yr oedd 45 y cant yn gartrefi gyda phlant dibynnol neu yr oedd rhywun yn y cartref yn feichiog.  O’r 572 o deuluoedd mewn llety Gwely a Brecwast, yr oedd 142 yn deuluoedd gyda phlant.

6.         Er mai’r mesur incwm-isel cymharol sy’n cael y sylw mwyaf, y mae ganddo wendidau fel mesur hirdymor allgynhwysol o dlodi ymysg plant.  Fe gomisiynwyd Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru gan y Swyddfa Gymreig yn 1999, ar lefel yr adran etholiadol.  Y mae’n mapio graddfa’r amddifadedd lluosog yng Nghymru ac y mae’n ymdrin ag incwm, gwaith, iechyd, addysg, tai, a mynediad daearyddol at wasanaethau.  Yn ôl Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru: Mynegai Tlodi Plant, yr oedd yna logelli o amddifadedd 'incwm' ledled Cymru a’r awdurdodau mwyaf amddifadus oedd y rhai hynny yng nghymoedd De Cymru.  

7.         Ym mis Ionawr ‘llynedd, fe sefydlwyd Grwp Gorchwyl Tlodi Plant i gynghori Llywodraeth y Cynulliad ynglyn â datblygu strategaeth i oresgyn tlodi ymysg plant yng Nghymru.  Fe gyhoeddodd y Grwp Gorchwyl adroddiad ym mis Mehefin eleni, a oedd yn destun ymgynghori tan fis Medi, 2004.  Fe fydd canlyniadau’r ymgynghori yn bwydo gwybodaeth i’r strategaeth derfynol.

Tlodi yn yr Unfed Ganrif ar Hugain: y Ffeithiau a’r Ffigurau

• Fe all tyfu i fyny mewn tlodi amharu ar ddatblygiad corfforol a gwybyddol plentyn, ac ar ei iechyd a’i les. 
• Y mae plant a enir i dlodi yn fwy tebygol o fod yn pwyso llai ar eu genedigaeth, o fod â chyfradd marwolaeth uchel fel babanod ac o fod ag iechyd gwaelach na phlant mwy cefnog. 
• Y mae deietau pobl sydd ar  incymau isel yn aml yn faethol wael, gan ddibynnu ar ‘galorïau rhad’ o fwyd wedi’i brosesu sy’n rhatach. 
• Cefnog ac yn dair gwaith fwy tebygol o gael eu taro gan gar. 
• Y mae’r cydberthynas rhwng tlodi, dosbarth cymdeithasol a phrofiad a chyrhaeddiad addysgol gwael wedi’u profi yn bendant.  
• Er bod addysg am ddim, y mae yna lawer o ‘bethau ychwanegol’ y mae disgwyl i deuluoedd dalu amdanynt.  Y mae ymchwil a wnaed yng Nghymru yn awgrymu bod plant a phobl ifanc tlawd ar eu colled ac yn cael eu stigmateiddio oherwydd na allant fforddio lifrai ysgol priodol, ac oherwydd eu bod yn cael cinio ysgol am ddim.  Y mae plant a phobl ifanc o deuluoedd tlotach hefyd yn cael eu hallgau o deithiau ysgol a gweithgareddau cymdeithasol yn yr ysgol.    Y mae pobl ar incymau isel yn aml yn cael profiad o ddyledion.  Y mae costau ad-dalu dyledion yn aml yn arwain at deuluoedd yn hepgor eitemau hanfodol.  Costau eraill dyled yw’r costau sy’n amharu ar iechyd, perthynas ac ansawdd bywyd.   
• Y mae cyflyrau megis digartrefedd ac amgylcheddau ble y mae yna ormod yn byw gyda’i gilydd dros gyfnod hirfaith yn effeithio ar les a datblygiad corfforol, meddyliol a chymdeithasol plentyn. 
• Ym mis Mawrth, 1999, fe wnaeth Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol addo dileu tlodi ymysg plant o fewn cenhedlaeth, i’w haneru erbyn 2010 a’i chwarteru erbyn 2004.  Y mae Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru yn croesawu ffigurau diweddar sy’n dangos bod y llywodraeth fwy neu lai ar y trywydd iawn i gyrraedd y targed hwn.   
• Y mae cyfran y cyfanswm incwm a dderbyniwyd gan y rhai sy’n y deg y cant uchaf ac isaf o’r dosbarthiad incwm yn adlewyrchu patrwm o anghyfartaledd cynyddol ym Mhrydain Fawr sydd angen sylw ar frys.  Rhwng 1994/95 a 2001/02, fe wnaeth y ddegfed ran gyfoethocaf ennill 2 y cant yn fwy o’r cyfanswm incwm (29 y cant) tra bod cyfran y ddegfed ran dlotaf wedi aros yr un fath ar 2 y cant.  
• Y mae Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru yn gobeithio y bydd y testun tlodi ymysg plant yn parhau yn flaenoriaeth flaenllaw ar gyfer yr Etholiad Cyffredinol nesaf.