Fe fydd Aelodau’r Cynulliad a’r staff yn cymeryd rhan yn lansiad y Grwp Hollbleidiol ar Fyw’n Iach ar yr 2ail o Chwefror.
Fe fydd Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru (ac aelodau’r Rhwydwaith: NCH Cymru a Barnardos Cymru) yn darparu gwybodaeth i Aelodau’r Cynulliad a’r staff am y cysylltiadau rhwng canlyniadau iechyd a thlodi ymysg plant a’r frwydr sy’n wynebu rhai teuluoedd i fwyta’n iach ar incwm isel.
Y mae adolygiad gan y Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant yng Nghymru wedi amlygu’r peryglon i iechyd a lles o fod yn dlawd ym Mhrydain yn yr unfed ganrif ar hugain.
Fe ddengys ffigurau diweddar fod 30 y cant o blant yng Nghymru yn byw mewn tlodi, sy’n uwch na’r cyfartaledd Prydeinig. Y mae plant a enir i dlodi yn fwy tebygol o gael eu geni’n gynnar, o fod yn pwyso’n is ar eu genedigaeth, ac o fod yn dioddef oherwydd iechyd gwael na phlant mwy cefnog.
Y mae dietau pobl sydd ar incwm isel yn aml yn wael o ran maeth, gan ddibynnu ar ‘galorïau rhad’ o fwydydd cost isel sydd wedi’i brosesu. ‘Llynedd, fe ganfu astudiaeth gan yr NCH, “Going Hungry / Bod yn Llwglyd”, fod mamau weithiau yn byw heb fwyd i ddiwallu anghenion eu plant.
Fe ganfu Barnardos fod hyn yn arbennig o wir yn ystod gwyliau’r ysgol pan fo teuluoedd yn gorfod ymdopi heb ginio ysgol am ddim. Y mae cael gafael ar fwyd iach, fforddiadwy yn fater o bwysigrwydd i deuluoedd sy’n byw mewn ardaloedd gwledig, medd y grwp pwysau.
Un o’r negeseuon allweddol a ddeilliodd o adroddiad ‘Gwrandewch’ gan Achub y Plant oedd effaith tlodi ar ddietau plant a pha mor anodd y gall hi fod i fynd i ysbytai a chanolfannau triniaeth eraill os nad oedd gennych gar neu ddigon o arian i dalu am dacsi.
"Beth fyddai’n digwydd os na allwch fforddio’r tacsi i fynd i’r ysbyty' Fel arall, y mae’n golygu tri bws – fe fyddai’n cymeryd drwy’r dydd ichi gyrraedd yno.” Bachgen 13 mlwydd oed
Yn frawychus, y mae plant tlawd yn 15 gwaith fwy tebygol o farw mewn tân gartref na phlant mwy cefnog ac yn dair gwaith fwy tebygol o gael eu taro gan gar.
Y mae tai sy’n orlawn o bobl yn cynyddu’r risg o glefyd heintus neu anadlol. Fe all lleithder, llwydni ac angar/anwedd achosi rhychwant o afiechydon megis asthma ac alergeddau.
Fe ddywedodd Cadeirydd Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru, Mike Lewis (Cyfarwyddwr Polisi yn Plant yng Nghymru):
“Y mae yna batrwm o anghydraddoldeb cynyddol ym Mhrydain. Rhwng 1994/95 a 2001/02, fe wnaeth y deg y cant cyfoethocaf ennill dau y cant yn fwy o’r cyfanswm incwm (naw ar hugain y cant) tra bod cyfran y deg y cant tlotaf wedi aros yr un fath ar ddau y cant. Fe ganfu adroddiad gan Wasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol Cymru, sef ‘Amddifadedd ac Iechyd’, fod anghydraddoldebau iechyd dros y ddwy ddegawd ddiwethaf wedi lledu a bod gwelliannau o ran iechyd i’r grwpiau sydd fwyaf dan anfantais wedi bod yn gymharol fychan.”
Beth sydd angen ei wneud'
Y mae lleihau effeithiau tlodi ar iechyd plant yn uniongyrchol yn fater cymhleth.
Y mae Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru yn ceisio â chael dull cynhwysol a chyfannol o weithredu ledled holl swyddogaethau’r Cynulliad, ei bartneriaid a Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol.
Y mae gwella iechyd ac ansawdd bywyd i blant yn awr ac yn y dyfodol yn golygu gwell cyfleusterau hamdden; mwy o fannau chwarae; yr amgylchiadau a fydd yn galluogi plant i gerdded yn ddiogel i’r ysgol (e.e. dulliau arafu traffig) a’r modd o gael bwyd o ansawdd da gartref ac yn yr ysgol. Y mae angen buddsoddi mwy o adnoddau ym mhenderfynyddion iechyd, megis tai a chludiant.
Fe ychwanegodd Llefarydd (Mike Lewis) ar ran Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru:
“Y mae meddylfryd y Llywodraeth ar y mater o leihau ac atal tlodi yn fwy cysylltiedig nag erioed o’r blaen, ond y mae angen gwneud mwy i sicrhau bod polisïau gwrth-dlodi yn cael eu sefydlu’n gadarn mewn cynllunio hirdymor dros ddegawdau, ac nid dim ond tan ddiwedd oes unrhyw fenter neu bartneriaeth neilltuol.”
Fe gynhelir y Diwrnod Byw’n Iach drwy’r dydd ar ddydd Mercher, yr 2ail o Chwefror 2005 yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru, Bae Caerdydd. Fe fydd y Grwp Hollbleidiol yn cael ei lansio am 5.30 yr hwyr yn y Man Heidio yn y Cynulliad.
Nodiadau i’r Golygydd
1. Fe wahoddir aelodau’r cyfryngau i fynychu’r Diwrnod Byw’n Iach ar gyfer cyfweliadau a thynnu lluniau. Am ragor o fanylion, cysylltwch â Leighton Jenkins ar 029 20 898 027 neu (ffôn symudol) 07717747845.
2. Am ragor o wybodaeth am dlodi ac iechyd, cysylltwch â Lucy Akhtar, Cydlynydd Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant, Ffôn: 02920 342434 neu 07800 822624.
3. Y mae Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru yn glymblaid o gonsyrn sy’n canolbwyntio ar dlodi ymysg plant ac y mae Aelodau’i Grwp Llywio yn cynnwys Barnardos Cymru, Plant yng Nghymru, Achub y Plant Cymru, NCH Cymru, Cymdeithas Genedlaethol er Atal Creulondeb i Blant Cymru, Cymunedau sy’n Gofalu, Fairbridge Cymru, Cyngor ar Bopeth, Ymddiriedolaeth Frank Buttle, Shelter Cymru, a Swyddfa Comisiynydd Plant Cymru. Y mae gennym hefyd nifer cynyddol o Aelodau Cefnogol sy’n cefnogi’n gweledigaeth na ddylai’r un plentyn yng Nghymru fod yn byw mewn tlodi erbyn 2020. Fe ddaw’r aelodau hyn o drawstoriad eang o sefydliadau gwirfoddol a statudol.